Czek

Czek to papier wartościowy zawierający bezwarunkowe polecenie zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej. Wystawcą jest osoba, która wystawia czek, a trasatem – bank wskazany w czeku do dokonania zapłaty. W polskim Prawie czekowym czek wystawia się na bankiera, czyli podmiot określony w art. 54 tej ustawy jako m.in. przedsiębiorstwo bankowe.

Zgodnie z art. 1 Prawa czekowego czek powinien zawierać: nazwę „czek” w samym tekście dokumentu, bezwarunkowe polecenie zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej, oznaczenie trasata, miejsce płatności, datę i miejsce wystawienia oraz podpis wystawcy. Brak wymaganego elementu może oznaczać, że dokument nie będzie uznany za czek, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie.

Jak działa czek?

Czek jest co do zasady płatny za okazaniem. Oznacza to, że posiadacz przedstawia go do zapłaty, zamiast oczekiwać na określony termin płatności. Czek przedstawiony przed datą wystawienia jest również płatny w dniu przedstawienia.

Czek wystawiony i płatny w tym samym kraju powinien zostać przedstawiony do zapłaty w ciągu 10 dni od daty wystawienia. Dla czeków wystawionych w jednym kraju i płatnych w innym ustawa przewiduje termin 20 albo 70 dni, zależnie od tego, czy miejsce wystawienia i miejsce płatności znajdują się w tej samej, czy w różnych częściach świata.

Przekroczenie terminu przedstawienia nie musi automatycznie oznaczać, że czek jest nieważny. Trasat może zapłacić czek także po upływie tego terminu, jeżeli czek nie został odwołany. Opóźnienie może jednak mieć znaczenie dla możliwości dochodzenia roszczeń zwrotnych wobec wystawcy, indosantów i innych osób zobowiązanych czekowo.

Na co zwrócić uwagę?

Samo posiadanie czeku nie gwarantuje otrzymania pieniędzy. Znaczenie mają m.in. prawidłowość dokumentu, termin przedstawienia, istnienie środków u trasata oraz zasady odpowiedzialności osób podpisanych na czeku. Czek może być przenoszony przez indos, a jego zapłata może być zabezpieczona poręczeniem czekowym, czyli avalem.

W razie odmowy zapłaty znaczenie mogą mieć czynności zachowawcze, w tym protest lub równoważne stwierdzenie, oraz terminy dochodzenia roszczeń. Konkretne skutki zależą od rodzaju czeku, miejsca wystawienia i płatności oraz właściwych przepisów.

Realizacja czeku w praktyce

Czeki nadal są pojęciem prawnym i mogą występować w praktyce, w tym przy obsłudze czeków zagranicznych. Narodowy Bank Polski nie realizuje czeków wystawionych przez banki zagraniczne. W zależności od rodzaju czeku i procedury banku jego realizacja może odbywać się bezpośrednio w banku komercyjnym albo w drodze inkasa. Wymagane dokumenty, czas realizacji i prowizje zależą od banku oraz rodzaju czeku.

Przed podjęciem działania warto sprawdzić aktualne zasady w banku, który ma przyjąć lub zrealizować czek.

Źródła i podstawa prawna

• Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo czekowe, tekst jednolity.
• Narodowy Bank Polski – informacje dotyczące zagranicznych czeków bankowych.

Definicja ma charakter edukacyjny. W sprawach dotyczących ważności, przedstawienia i realizacji konkretnego czeku pierwszeństwo ma aktualny tekst prawa oraz procedura banku obsługującego czek.